بیانات مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

« بسم الله الرحمن الرحیم»

بیانات مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی(دامت برکاته)

در اختتامیه سومین جشنواره بین المللی علمی، فرهنگی اعتکاف ۱۸/ اردیبهشت/ ۱۳۹۳

قم – مدرسه عالی امام خمینی (ره)

IMG_3648

« وَ عَهِدْنا إِلى‏ إِبْراهیمَ وَ إِسْماعیلَ أَنْ طَهِّرا بَیْتِیَ لِلطَّائِفینَ وَ الْعاکِفینَ وَ الرُّکَّعِ السُّجُودِ»[۱]

 من به همه شما عزیزان، خواهران، برادران، فضلا، علماء و دست اندرکاران و مؤسسان تبریک عرض می کنم. امیدوارم این هم یکی از ذخایر یوم المعاد همه ی شما عزیزان باشد.

احیای اعتکاف به برکت انقلاب اسلامی

حقیقت این است که مسئله اعتکاف از مسائل فراموش شده بود و با انقلاب اسلامی ما بسیاری از سنت های فراموش شده بحمدالله زنده شد که یکی از آنها مسئله اعتکاف بود و همانطور که  رهبر بزرگوار انقلاب اشاره کردند، تمام کسانیکه در قم برای اعتکاف اجتماع کرده بودند ازسیالی چهل نفر تجاوز نمی کرد؛ امّا الان نگاه کنید! چه حرکت عمومی پیدا شده، مخصوصاً از سوی جوانان که من آفرین می گویم بر این جوانان عزیز، مخصوصاً دانشجویان که با قلب های پاکشون با احساسات دینی ارزنده‌شان، برای احیای این سنت اسلامی فعالیت می کنند.

اعتکاف، عبادتی در مسیر اهداف بعثت انبیاء

نکته ای که  توجه به آن لازم است، اینست که مسئله اعتکاف در مسیر اهداف بعثت انبیاست. ما در قرآن مجید بعد از بررسی ده هدف برای بعثت انبیاء  و قیام پیغمبران الهی می‌بینم، دو هدف که در جای جای قرآن به آن اشاره شده، مسئله تعلیم و تربیت است و اعتکاف در همین مسیر است. « هُوَ الَّذی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَهَ وَ إِنْ کانُوا مِنْ قَبْلُ لَفی‏ ضَلالٍ مُبینٍ»[۲] دو هدف از اهداف بعثت، مسأله تعلیم و تربیت و نجات از ضلال مبین است. ضلال مبین، همین آلودگی‌های عجیب است که امروز در دنیای مادی آشکار شده، این همه آلودگی که واقعا وحشتناک است. انبیاء آمدند تا بشر را از این  ضلال مبین  نجات بدهند.

یکی از برنامه های تربیتی و تعلیماتی و نجات از ضلال مبین، عبادات است. هریک از عبادات یک جنبه‌ی تربیتی خاصی دارد که با هم متفاوت است.  نماز یکی از عبادات است که آثار تربیتی آن

نجات از فحشا و منکر است« إِنَّ الصَّلاهَ تَنْهى‏ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ»[۳] روزه عبادتیست که جنبه‌ی تربیتی دیگری دارد« لَعَلَّکُمْ تَتَّقُون‏»[۴] روح تقوا را در افراد زنده می کند. حج جنبه‌ی تربیتی دیگری دارد و آن این است که جامعه اسلامی را به سوی وحدت و تربیت برای با هم زیستن و متحد و متفق  بودن سوق می دهد.

هر عبادتی یک جنبه‌ی تربیتی خاصی یا جنبه های تربیتی خاص دارد و اما مسأله اعتکافآثار خاصی برای معتکف دارد و در مسیر همان « یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ» و نجات از ضلال مبین است.

ابعاد تربیتی اعتکاف:

  • ضیافت الهی

معتکف خود را مهمان خدا می داند. درخانه‌ی خدا، مهمان خداست، سه روز دعوت پروردگار را پذیرفته و در خانه ی معبود و معشوقش آمده است، مشغول راز و نیاز با معبود و معشوقش شده است. چه احساسی از این بالاتر!  همانطور که زائران خانه‌ی خدا ضیوف الرحمان و مهمان های خدا هستند و همانطور که در ماه رمضان ضیافت الهی است، در ایام اعتکاف هم معتکفین خودشان را مهمان خدا می داند و برای رسیدن به قرب معبود و معشوقشان این برنامه را اجرا می کنند. این احساس، اثرتربیتی فوق العاده‌ای دارد.

  • انفکاک از دنیا

امور پنج گانه‌ای که در حال اعتکاف ممنوع است، اکثرش شبیه تُروک[محرمات]  احرام است. انسان را به این سمت و سو می برد که از عالم ماده و زرق و برق  دنیا جدا شده و در عالم مافوق عالم طبعیت می رود، در عالمی که سراسر نور و روحانیت است، عشق حضور و قرب الهی است، انسان را از لذات مادی، مسئله دنیا و کسب وکار و امسال اینها بیگانه می کند و در یک وادی دیگر می برد و این به مسئله اعتکاف روحانیت فوق العادی می دهد.

  • فرصتی متناسب سلیقه ها

 جالب این است که در موقع اعتکاف، هیچ برنامه‌ی خاصی برای این سه روز تعیین نشده  خالی بودن از برنامه های مشخص برای این است هرکسی در ایام اعتکاف ازراهی که می‌تواند با خدایش تماس پیدا بکند. عده‌ای می نشینند مشغول دعا، بعضی مشغول توسل، جمعی هم ممکنه تفکر و اندیشه کنند ( تفکُّرُ ساعهٍ خیرٌ مِن قیام لیلهٍ او مِن قیام سنهٍ) تفکر در اسرار آفرینش، در نعمت های الهی، در مواهبی که تمام وجود مارا اشغال کرده است. همانطور که در وقوف عرفات هیچ برنامه‌ی خاصی نیست و آزادند هرکسی از راهی که می تواند با خدای خودش مرتبط بشود. این خیلی ارزش دارد. خیلی قیمت دارد.

پنج توصیه به معتکفین

من به معتکفین عزیز مخصوصاً جوانان عزیز توصیه می‌کنم که در حال اعتکاف چند چیز را فراموش نکنند:

یک، دعا و توسل که جزو برنامه های اعتکاف است و خواندن آیات قرآن و تدبر و تفکر در آیات قرآن.

دوم، نشستن و اندیشیدن و فکر کردن در عظمت آفرینش؛ در کجا هستیم؟ از کجا آمده ایم؟ به کجا می رویم؟  روی این مسائلاندیشیدن و فکرکردن. این فکر، انسان را نورانی می کند، قوت و قدرت روح می دهد و تعالی و قرب به خدا می دهد.

سوم، محاسبه‌ی نفس کردن، در این سه روز فرصت بسیار خوبیست که بنشیند و گذشته را از نظرش بگذراند و اعمالش را محاسبه کند، اگرخطاهایی بوده است توبه کند و اگر کارهای خوبی بوده است، تکرار کند و نقشه‌ی راه برای آینده بکشد. محاسبه‌ی نسبت به گذشته چیزیست که معتکفین باید به آن اهمیت بدهند  چون در حال عادی اشتغالات دنیوی به قدری زیاد است که به انسان مجالی نمی دهد، مخصوصاً بعد از اختراع این موبایل که در کوچه  و بازار و خیابان و بستر استراحت و همه جا، فکر این بشر را مشغول کرده است.

 من از معتکفین خواهش می کنمموبایل را کنار بگذارند و بدون آن به مهمانی خدا بروند، مجال داشته باشند تا اندیشه کنند، فکر کنید اصلاً موبایلی در کار نبود و شما هستید و خدا، شما هستید و محاسبه نفس، شما هستید و فکر در گذشته، شما هستید و نقشه راه برای آینده. روی اینها اندیشیدن و فکر کردن.

چهارم، که در غیر حال اعتکاف هم می شود، امّا حال اعتکاف بهترین حال است چون انسان مجال دارد بنشیند و نقاط ضعف و نقاط قوت خودش را روی کاغذ بیاورد. آیا من حسد دارم یا نه؟ کم، متوسط، زیاد، خیلی زیاد، تعیین کند.  آیا بخل دارم؟ کم، زیاد، خیلی زیاد،  آیا تابع هوای نفس هستم یا نیستم؟   انسان بنشیند نقاط ضعفش را بینه و بین الله فکر کند و بعد هم راه چاره این نقاط ضعف را پیدا کند. عرض کردم اعتکاف یک کلاس تربیتی برای انسان است. کلاس تربیتی این است که انسان نقاط ضعف و نقاط قوت خود را پیدا کند.  تا چه اندازه فدا کاری دارم؟ تا چه اندازه شجاعت دارم؟ تا چه اندازه امر به معروف و نهی از منکر می کنم؟ تا چه اندازه امین هستم؟ تا چه اندازه راستگو هستم؟  اینهارا روی کاغذ بیاورد. اینهارا تقویت کند، آنها را درمان کند.  چقدر سه روز برای این کار خوب است و چه فرصتی عالی به این جوانان عزیز ما می دهد که واقعاً فصل اعتکاف که می شود از هر زمان دیگری علاقه‌ی آنها به اسلام آشکارتر می شود.

پنجم، دعا کردن برای مشکلاتی که در جهان اسلام داریم. فکر کنید شما به سهم خودتان برای حل مشکلات کشور چه کاری می توانید بکنید. با این دشمنان قسم خورده ای که در فکرند؛ هرکس به اندازه‌ی خودش برای حل مشکلات جهان اسلام چه کاری می تواند انجام دهد. راجع به اینها دعا کردن، اندیشیدن،

به هر حال نباید گذاشت ایام اعتکاف به سادگی بگذرد. باید واقعاً یک تحول عمیق در وجود معتکفین ایجاد کند که وقتی بعد از اعتکاف، از مسجد و خانه‌ی خدا بیرون می آیند، احساس کنند شخصیت نو و شخصیت تازه پیدا کردند.

دو افتخار اعتکاف

یک، از همین آیه ای که در صدر کلام خوانده شد « وَ عَهِدْنا إِلى‏ إِبْراهیمَ وَ إِسْماعیلَ أَنْ طَهِّرا بَیْتِیَ لِلطَّائِفینَ وَ الْعاکِفینَ وَ الرُّکَّعِ السُّجُودِ»[۵] معلوم می‌شود اعتکاف در امم سابقه هم بوده، همانطور که نماز بوده، روزه بوده، حج بوده، اعتکاف هم بوده و برای اینکه معتکفین می خواهند بیایند اعتکاف کنند، دو پیغمبر بزرگ خدا باید تمیز کنند و  جاروکشی کنند. «أَنْ طَهِّرا بَیْتِیَ لِلطَّائِفینَ وَ الْعاکِفینَ وَ الرُّکَّعِ السُّجُودِ» در اینجا عاکفین به معنی اعتکاف است نه به معنی کسانی که ورود پیدا می کنند. به قرینه‌ی طائفین طواف و به قرینه‌ی الرکع السجود، معلوم می شود این همان عُکوفِ اعتکاف است. ابراهیم و اسماعیل دامن به کمر بزنید و خانه من را تمیز و پاک کنید تا معتکفین بیایند اینجا اعتکاف کنند. چه افتخاریست که دو پیامبر بزرگ خدا برای معتکفین بیایند و آماده کنند.

دوم، جالب این است که در آیه ۱۸۷ سوره بقره « وَ لا تُبَاشِرُوهُنَّ وَ أَنْتُمْ عاکِفُونَ فِی الْمَساجِدِ» که تنها آیه‌ی قرآن درباره اعتکاف است، حکم یکی از محرمات اعتکاف را بیان می کند یعنی اصل اعتکاف معمول بوده‌است. نمی فرماید، بروید معتکف بشوید بلکه می فرماید این شرطش را رعایت کنید یعنی اصل اعتکاف مسلَّم بوده است. تعبیر به مساجد هم نکته دارد، « وانتم عاکفون فی المساجد» نمی‌فرماید « وانتم عاکفون فی المسجد الحرام و فی المسجد النبی» معلوم می‌شود که در عصر پیغمبر(صلی الله علیه و آله وسلم) اعتکاف، در مساجد رواج داشته و اصلش احتیاج به بیان نداشته است. در اینجا مسئله‌ی شرط آن که عدم آمیزش جنسی است را بیان می کند. اینهم نکته ای است که به ما نشان می دهد که در آن عصر « عاکفون فی المساجد»  بوده‌اند و باید توجه می کردند.

اعتکاف، سد بزرگی در مقابل تهاجم مَفاسد

و به هرحال دردنیایی که شر و فساد از در و دیوارش می ریزد، ماهواره‌ها، اینترنت‌ها، رسانه‌های فاسد و مُفسد و این همه اسباب فساد وجود دارد، اعتکاف درخشش فوق العاده دارد و می تواند در مقابل این امواج فساد مانع و سد بزرگی باشد، مخصوصاً فسادی که تهاجمش متوجه جوانان عزیز ماست. اعتکاف می تواند در این زمان در مقابل تهاجم آن مفاسد سدی ایجاد کند، اعتکاف مخصوصاً برای نسل جوان، ارزش بسیار زیادی دارد و مخصوصاً که مشتریان آن خوشبختانه این جوانان عزیز ما هستند.

صحت اعتکاف در مسجد جماعت

چون محدودیت محل ها مطابق بعضی از نظرها سبب می شود عده‌ی زیادی از اعتکاف محروم بمانند. اما وقتی به روایات مراجعه می کنیم، می بینیم هر مسجدی که نماز جماعت در آن برپا می شود، می توان در آن اعتکاف کرد.

مرحوم شیخ حرآملی(ره) تمام روایات مربوط به اشتراط مسجد بودن را در باب سه از ابواب اعتکاف، در جلد هفتم وسایل الشیعه جمع کرده است. محققین هم می‌گویند؛ جای دیگری هم روایت دیگری در باره شرطیت مسجد نداریم. در باب سوم، چهارده حدیث نقل شده‌است. در میان این چهارده حدیث، هفت حدیث تأکید می کنند هر مسجدی که در آن نماز جماعتی خوانده می‌شود و آدم عادلی، امامی، پیغمبری، شخص عادلی در آن نماز برپا کرده است، می شود اعتکاف کرد. هفت روایت با اسناد مختلف تأکید می کند، مساجدی که نماز جماعت می خوانند. نه مسجد کوچکی که فراموش شده و نماز جماعتی ندارد در آن نمی‌شود معتکف بشوند. اما تمام مساجد شهر که در آن نماز جماعت بر پا می شود، صحیح است.

یک حدیث می گوید؛ مساجد اربعه(مسجد النبی، مسجد الحرام، مسجد کوفه و مسجد  بصره) که معلوم است در مقابل آن احادیث حمل بر فضیلت می شود و یک حدیث هم می گوید مسجدی که نماز جمعه درآن باشد. فقط یک حدیث این را می‌گوید.

 سه حدیث هم می‌گوید مسجد جامع باید باشد. مسجد جامع یعنی چه؟ یک روایت داریم که می‌گوید؛ جامع جماعه،  مسجد جامع یعنی مسجدی که نماز جماعت در آن بر پا می‌شود.

 بنابر اکثریت قاطع این ۱۴ حدیث می‌گوید؛ مسجدی که جماعت در آن برپا می شود، می توان در آن اعتکاف کرد.

بنابراین وقتی که شرع مقدس با این مدارک و منابع اجازه می‌دهد و جمع دلالی بین این احادیث هم همین است که بگویم مسجدی که نماز جماعت در آن خوانده می شود، مانعی ندارد. راه را به روی جوان‌ها باز کنید، راه را نبندید، محدود نکنید، اینکه بعضی جوان‌ها بیایند در قرعه کشی، قرعه به نام آنها نیفتد و قلب آنها بشکند، خوب نیست.

امید وارم إن شاالله خداوند به برکت این اعتکاف‌ها، مخصوصاً این دلهای پاک جوانان لطف تازه‌ای بعد از ایام اعتکاف به تمام کشورهای اسلامی مخصوصاً به کشور ما و برای حل مشکلات آن بفرماید.

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته


[۱] – بقره/ ۱۲۵

[۲] – جمعه/ ۲

[۳]- عنکبوت/ ۴۵

[۴]- بقره/ ۱۸۳

۵ – بقره/ ۱۲۵

دیدگاه ها